وبلاگ تخصصی دانشجویان نفت

یکشنبه 1 اسفند 1389

پول نفت خوب است یا بد؟

نویسنده: احسان داوودی   طبقه بندی: اطلاعات عمومی، 

شاید همه ما در طی دوران تحصیلی به کرات در مورد موضوع انشاء نخ نما شده علم بهتر است یا ثروت ، قلم فرسایی ها کرده و قریب به اتفاق علم را بهتر از ثروت معرفی نموده ایم ولی در عمل هرکدام به دنبال خواسته های خودمان رفته و چه بسا در مسیری مخالف با نظرات اولیه خود گام برداشته ایم و همچنان معمای لاینحل علم بهتر است یا ثروت را به نسلهای بعدی سپرده ایم تا آنها هم قلم خود را بیازمایند ونظرات خود را بیان نمایند. موضوع نفت و اقتصاد ایران نیز از همین مقولات است که سالیان سال ، مسئولان ، سیاستمداران ، اقتصاددانان و متفکران جامعه ایرانی را به خود مشغول کرده است و هر ساله در ایام تدوین بودجه شاهد اظهار نظرها و تحلیل های متفاوتی در زمینه نحوه تعیین قیمت نفت ( به ازای هر بشکه ) و تدوین بودجه می باشیم و همگان در آرزوی اقتصاد بدون نفت و عدم وابستگی اقتصاد و بودجه به نفت عمر را سپری می کنیم و حداقل در دوران سپری شده عمر نگارنده(34سال) نه تنها این آرزو برآورده نشده ، بلکه روز به روز بر وابستگی اقتصاد ایران و به تبع آن بودجه و درآمدهای دولت به نفت تشدید شده است و روندهای آتی نیز بیانگر ادامه دار بودن این وابستگی می باشد . شاید ما هم حل این معما را به نسلهای بعدی سپرده ایم و خود سرگرم هزینه کردن دلارهای نفتی می باشیم !

بانک جهانی اخیرا در گزارشی از اوضاع اقتصادی جهان نشان داده است که ایران در بین کشورهای در حال توسعه از معدود کشورهایی بوده است که نتوانسته از افزایش قیمت نفت تا حدود 140 دلار بهره برداری مناسب نماید .

در گزارش " توسعه مالی جهان سال 2008 " اشاره شده است که کشورهای در حال ظهور به رغم وجود بحران اقتصادی جهان ، توانسته اند در حدود یک هزار میلیارد دلار در سال 2007 جذب سرمایه داشته باشند که در این میان چین با رشد دو رقمی پیشتاز اقتصاد جهانی و جذب سرمایه بوده است . این در حالی است که از ایران رقم مناسبی بیرون نیامده است .

رشد واقعی اقتصاد ایران در سال 2007 حدود 7.6 درصد بوده است که به دلیل سیاست های انبساطی مالی دولت در نتیجه افزایش قیمت های نفت بوده است . بنا بر گزارش بانک جهانی در سالهای آینده رشد اقتصادی ایران روند کاهشی خواهد داشت بطوریکه در سال 2008 به 5.7 درصد و در سال 2009 به 5.2 درصد و در سال 2010 به 4.5 درصد کاهش خواهد یافت و دلیل اصلی کاهش رشد اقتصادی را عدم جذب سرمایه معرفی نموده است . لازم به ذکر است که این کاهش رشد به رغم انبساط مالی و افزایش قیمت نفت رخ می دهد به این دلیل که در دوران خوش افزایش قیمت نفت ، اکثر درآمدهای ناشی از صادرات نفت صرف واردات و نه افزایش تولید داخلی و سرمایه گذاری های زیر بنایی شده است . و نتیجه ای جز افزایش حجم نقدینگی ، تورم و گرانی را در بر نداشته است . به هر حال این داستان تمام شده است و قیمت های نفت کاهش یافته است و اقتصاد ایران فرصت طلایی را که می توانست اقتصاد ایران را تا حد اقتصاد های نو ظهور پیش ببرد از دست داده است .

حال با کاهش شدید قیمت نفت این سئوال جدی مطرح می شود که اقتصاد ایران پس از سه سال درآمد افسانه ای دچار چه وضعیتی خواهد شد ؟

بروز بحران مالی در اقتصاد آمریکا ، ورشکستگی بانکها و نهاد های مالی معتبر در اقتصاد آمریکا و به تبع آن بحران اقتصاد جهانی ، محدود شدن تسهیلات بانکی و اعتبارات ، بخش واقعی اقتصاد در مضیقه تامین مالی قرار گرفت و در نتیجه کاهش شدید تولیدات و خدمات را به دنبال داشت که پیامد های آن افزایش بیکاری و کاهش شدید تقاضای مواد اولیه از جمله نفت و انرژی در اقتصاد جهانی بوده است . از سوی طرف دیگر شرکتهای سرمایه گذاری در زمینه نفت و گاز نیز با محدودیت مالی مواجه شدند که این مسئله نیز بر شدت بحران افزوده و منجر به کاهش سرمایه گذاری و تولید در بخش نفت و گاز گردید . نتیجه این اتفاقات ، کاهش شدید قیمت نفت در بازار های جهانی بوده به طوریکه نفت ایران از حدود 140 دلار به حدود 60 دلار کاهش یافت . و بر اساس گزارش اخیر وزارت نفت پیش بینی شده است که قیمت نفت تا سپتامبر 2009 حداکثر 60 دلار خواهد بود و قیمت جهانی نفت از 75 دلار فراتر نمی رود و دلیل مسئله نیز ادامه یافتن بحران اقتصاد جهانی حداقل تا سال آینده ذکر گردیده است .

جامعه ایران متاسفانه فرصت طلایی 3 سال اخیر برای بهره برداری از قیمت افسانه ای نفت را از دست داد و درآمدهای بی سابقه کشور را در چرخه تزریق نقدینگی به بازار ، اعطای وامهای بی رویه ، واردات بی رویه و نهایتا تصمیمات غلط اقتصادی هرز رفت .

برداشتهای بی رویه از صندوق ذخیره ارزی طی سه سال گذشته باعث شده است که آسیب پذیری کشور در مقابل کاهش قیمت نفت شدیدا افزایش یابد و متاسفانه ادامه این روند ، از جمله طرح 15 هزار میلیارد تومانی بازپرداخت بدهی دولت و افزایش سرمایه بانکها و احتمال ارائه متمم بودجه مبنی بر واردات بنزین در حدود 8 میلیارد دلار و 3 میلیارد دلار بابت کسری بودجه وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت و یک میلیارد دلار جهت گازرسانی به مناطق روستایی محروم ، بیش از پیش صندوق ذخیره ارزی را هم از لحاظ موجودی و هم از لحاظ فلسفه وجودی بی محتوا می سازد . و با دید خوش بینانه در حال حاضر مبلغ صندوق ذخیره ارزی حدود 7 میلیارد دلار است . این در حالی است که درآمدهای ارزی در سه سال اول دولت نهم ، بدون احتساب سال جاری ، بیش از 198 میلیارد دلار و به روایت غیر رسمی 237 میلیارد دلار بوده است . اما به رغم چنین حجم بی سابقه ای از درآمد ارزی دولت امسال با 30 میلیارد دلار کسری بودجه روبرو بوده و تنها حدود 23 درصد از 24 هزار میلیارد تومان بودجه عمرانی سال 87 کل کشور اختصاص یافته است .

با تداوم کاهش قیمت نفت تا پایان سال جاری ، درآمد ارزی کشور حداقل 55 میلیارد دلار کاهش خواهد یافت که نتیجه ای جز کسری بودجه را به دنبال نخواهد داشت . صندوق بین المللی پول طی گزارشی اعلام کرده بود چنانچه قیمت نفت ایران به کمتر از 85 دلار کاهش یابد این کشور دچار کسری بودجه خواهد شد . نشریه میس خاورمیانه این رقم را 90 دلار و مرکز پژوهش های مجلس این رقم را 90 دلار اعلام کرده است .

با توجه به موارد فوق الذکر در صورت تداوم سیاست های غلط اقتصادی ، ایران به بزرگترین بازنده افزایش قیمت نفت تبدیل شده که نهایتا باعث افزایش وابستگی اقتصاد کشور به نفت ، هرز منابع و افزایش آسیب پذیری کشور در مقابل نوسانات قیمت و نفت خواهد گردید .

بودجه 88 و قیمت نفت

تدوین بودجه سالانه کشور همواره یکی از مهترین کارهای دولت است . اگرچه از ابتدای انقلاب ، تا کنون در تدوین برنامه ها و قوانین همواره از عدم اتکا به درآمدهای نفتی سخن به میان آمده است اما گوئی این امر یک آرزوی دست نیافتنی است . در هر مقطعی که درآمدهای نفتی کاهش یافته است در عمل خلاقیت ها ،‌ابداعات و بروز استعدا ها هم رشد کرده است ، چون در صورت وجود پول نفت دیگر به تامین نیاز های اصولی موجود که با اندکی تحقیق ، تامل و تحمل قابل دستیابی است فکر نمی کنیم . از سوی دیگر در برنامه چهارم توسعه تصریح شده است که برای اداره کشور باید بودجه های سالانه در سال پایانی برنامه بر مبنای اتکا به 60 درصد درآمد مالیاتی و دیگر موارد باشد و درآمدهای نفتی می بایست صرف زیر ساختها و توسعه منابع پایه ای گردد . در حالیکه اتکای بودجه در سالیان گذشته به نفت بیش از 70 درصد بوده و عملا چنین امری تحقق نیافته است .

حال با توجه به بحران اقتصاد جهانی و کاهش قیمت نفت ، اینکه برای سال آینده باید بودجه را بر مبنای چه پایه ای از قیمت نفت تدوین کرد هم اکنون به صورت اصلی ترین موضوع روز درآمده است .

در تدوین بودجه در سالیان گذشته هیچگاه تعیین قیمت هر بشکه نفت در تنظیم بودجه مطرح نبوده بلکه با توجه به مخارج ارزی دولت ، مبلغی به عنوان درآمد نفت در نظر گرفته می شود که در مقایسه با صادرات کشور قیمت هر بشکه نفت به طور تقریبی تخمین زده می شد و در این برآورد قیمت روز نفت چندان مطرح نبوده است . به هر حال با توجه به کاهش قیمت نفت چاره ای جز انقباضی بستن بودجه 88 وجود ندارد و در حالت خوش بینانه اگر قیمت نفت حدود 60 الی 70 دلار باقی بماند در بودجه سال آینده باید قیمت هر بشکه نفت در بودجه حدود 50 دلار یا حتی کمتر از آن در نظر گرفت .

هر چند که در صورت کاهش مجدد قیمت نفت ، بروز مشکلات در سال آینده اجتناب ناپذیر خواهد بود و اولین قربانی انقباضی بودن بودجه ، اعتبارات عمرانی دولت است که در صورت کاهش اعتبارات عمرانی ، کاهش سرمایه گذاری و افزایش بیکاری را به دنبال خواهد داشت . راه حل بلند مدت برای خلاصی از اقتصاد نفتی و بودجه نفتی ، کاهش وابستگی بودجه و اقتصاد کشور به نفت و اداره اقتصاد کشور با درآمدهای مالیاتی ( که آنهم مستلزم کارا کردن روشهای مالیاتی و افزایش پایه های مالیاتی است ) و صرف درآمدهای نفتی در سرمایه گذاری های زیربنایی و زیر ساخت ها و قانون مند کردن برداشتها از صندوق ذخیره ارزی است .

در اکثر کشورهای دنیا که نفت وجود ندارد ، با توجه به رشد مالیات و یهره وری سالانه حداکثر 5 درصد مخارج خود را رشد می دهند . بر این اساس نوسانات بودجه آنها حدود 3 درصد است چون رشد مالیاتی نزدیک به 2 تا 3 درصد به اضافه یک تا یک و نیم درصد رشد بهره وری است .

نظرات() 
Hosna
دوشنبه 16 اسفند 1389 07:20 ب.ظ
ما که پول نفت ندیدیم.. چند روز پیش داشتم شبکه 24 فرانسه میددم ... دیدم فرقی با لیبی نداریم اونا نفت دارن و بدبختند ما هم همین طور

نظرسنجی

    به نظر شما مطالب این وبلاگ چگونه هستند؟





آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic